TÜİK ve Eurostat Verisiyle Link Çeken İçerik Rehberi

Kısa cevap: Kamu verisi tek başına link çekmez. Link getiren şey, o veriden çıkan net bir soru, doğru ve izlenebilir bir hesap, okuyanın hemen alıntılayabileceği bir bulgu ve gazetecinin iki dakikada anlayacağı bir özettir. TÜİK ve Eurostat gibi kaynaklar ham maddeyi verir; haber değerini sizin sorduğunuz soru ve işi ne kadar dikkatli yaptığınız belirler.

Bu rehber, elinde bir sektör bilgisi olan ama veri gazeteciliği geçmişi bulunmayan pazarlamacı, içerik editörü ve kurumsal iletişim çalışanı için yazıldı. Veri setini seçmekten, lisans ve atıf koşullarını kontrol etmeye, yöntem notunu yazmaktan gazeteciye gönderilecek tek sayfalık özete ve yıllık güncellemeye kadar ilerliyoruz. Her veri kaynağının kendi kullanım koşulları var ve bunları kaynağın resmi sayfasından kontrol etmek sizin sorumluluğunuzdadır.

Başlamadan bir beklenti ayarı yapalım. Açık veriden üretilen içerik, her denemede link getirmez. Bir gazeteci, bir blog yazarı ya da bir sektör derneği sizi kaynak gösterirse bu bir sonuçtur, vaat edilebilecek bir garanti değildir. Yapabileceğiniz şey, bu ihtimali yükselten işleri eksiksiz yapmaktır.

Veri seti seçimi ve lisans kontrolü

İyi bir proje, veri setini seçerek değil, veri setini eleyerek başlar. Önünüzde yüzlerce tablo vardır ve çoğu ilginç görünür. Hepsi habere dönüşmez. Eleme için dört süzgeç kullanın: konu size ait mi, veri güncel mi, kıyaslanabilir mi ve yeniden kullanım koşulları uygun mu.

Konu size ait olmalı

Bir nüfus tablosundan haber çıkarabilecek binlerce kurum vardır. Sizin avantajınız, sektörünüzün sorularını bilmenizdir. Bir dijital ödeme şirketiyse hane halkı bilgi teknolojileri kullanımı, bir mobilya markasıysa konut yapısı ve hane büyüklüğü, bir turizm girişimiyse gece konaklama istatistikleri size daha yakındır. Konu size ne kadar yakınsa, hem yorumunuz o kadar güvenilir olur hem de gazeteci sizi o konuda yetkin kaynak olarak görür.

Veri güncel ve düzenli yayımlanıyor olmalı

Bir kez yayımlanıp bırakılan seriler yıllık güncelleme planınıza uymaz. TÜİK ana sayfasında bir veri yayımlama takvimi bulunur; Eurostat ise gezinti ağacındaki verileri günde iki kez, Orta Avrupa Saati (CET) ile 11:00 ve 23:00'te yeniler. Yayın takvimi belli bir serinin ne zaman yenileneceğini önceden bilmenizi sağlar ve bu, güncelleme yazınızı yayın gününe denk getirmenizi mümkün kılar.

Veri kıyaslanabilir olmalı

Haber değeri çoğu zaman kıyastan doğar: bir ilin ötekinden farkı, bir yılın öncekinden farkı, bir ülkenin Avrupa ortalamasından farkı. Eurostat bu açıdan zengindir çünkü tek bir göstergeyi çok sayıda ülke için aynı tanımla sunar. TÜİK tarafında ise il, bölge ve yıl kırılımlarına bakmak gerekir. Seçtiğiniz tabloda kıyaslayacağınız boyut yoksa, ne kadar ilgi çekici olursa olsun sonraki tabloya geçin.

Kullanım koşulları uygun olmalı

Lisans kontrolünü sona bırakmayın, çünkü sonradan fark edilen bir kısıt bütün işi çöpe atabilir. Eurostat'ın telif hakkı bildirimi şunu söyler: istatistik verisi, üst veri ve yayınlar ticari ya da ticari olmayan amaçla yeniden kullanılabilir, yeter ki kaynak belirtilsin. Değişiklik yaptıysanız bunu açıkça belirtmeniz ve Eurostat'ın yeniden kullanımdan sorumlu olmadığına dair bir uyarı eklemeniz gerekir. Bildirim ayrıca bazı istisnaları sayar: Eurostat dışındaki kaynaklardan gelen veriler, AB, EFTA ve aday ülkeler dışındaki ülkelere ait veriler ve logolar ticari yeniden kullanımın dışında kalır. Bu yüzden bir tabloya ABD ya da Japonya satırı karışmışsa onu ticari bir içeriğe koymadan önce ayıklamanız gerekir. Koşulların tamamı ve güncel hali için Eurostat telif hakkı bildirimine (yeni sekmede açılır) bakın.

TÜİK tarafında da aynı alışkanlığı edinin. Kurumun ana sayfasında bir Yasal Uyarı bağlantısı, veri ve bilgilerin ücretlendirilmesine dair bir sayfa ve mikro veri talebi süreçleri yer alır. Hangi verinin serbestçe kullanılabildiğini, hangisinin talebe bağlı olduğunu ve atıfın nasıl istendiğini TÜİK'in resmi sitesinden (yeni sekmede açılır) kontrol edin. Hukuki yorum gerektiren bir durumda bir hukukçuya danışın; bu yazı hukuki tavsiye değildir.

Seçim tablosu

Eurostat'ta pratik gezinti

Eurostat veri tabanı iki katmandan oluşur. Ayrıntılı veri setleri, yayımlanan bütün verileri çok boyutlu biçimde içerir. Seçilmiş veri setleri ise daha az gösterge sunan, iki ya da üç boyutlu basit tablolardır. Her ikisi de dokuz istatistik temasına göre düzenlenmiştir. Başlangıç için seçilmiş veri setleri genellikle daha rahattır, çünkü boyutları azdır ve hata yapma ihtimali düşer. Veri tarayıcısı, boyutları süzmenize, özelleştirilmiş görünümler kurmanıza, yer imi kaydetmenize ve çeşitli biçimlerde indirmenize izin verir. Tüm veri setini sıkıştırılmış, sekmeyle ayrılmış değerler olarak indirme seçeneği de vardır. Ayrıntı için Eurostat veri tabanı sayfasına (yeni sekmede açılır) göz atabilirsiniz.

Elinize geçen tablonun adını ve veri kodunu hemen not edin. Haberi birkaç hafta sonra güncellerken ya da bir gazeteci sorduğunda, hangi tablodan hangi süzgeçlerle çıktığınızı hatırlamanız gerekir. Bu not, sonraki bölümlerde anlatacağımız yöntem notunun ilk satırıdır.

Soru çerçevesi: hangi sorunun cevabı haber olur

Veri seti seçildi, şimdi asıl iş başlıyor: ona hangi soruyu soracaksınız? Zayıf projelerin ortak hatası, tabloyu açıp "ne çıkar" diye bakmak ve çıkan her şeyi grafiğe dökmektir. Güçlü projeler ise soruyla başlar ve veriyi o sorunun cevabı için kullanır.

Okurun merak ettiği şey nedir

Haber değeri taşıyan soruların çoğu şu kalıplardan birine girer: en çok, en az, en hızlı değişen, beklenenin tersi, kıyaslama ve eğilim. "Hangi ilde hane başına düşen oda sayısı en düşük?" bir kıyas sorusudur. "Son beş yılda hangi ülke payını en çok artırdı?" bir eğilim sorusudur. "Sektörümüzde yaygın olduğu düşünülen şey gerçekten öyle mi?" ise beklenenin tersini arayan bir sorudur. Üçü de tek cümleyle sorulabilir ve cevabı bir sayıyla verilebilir. Tek cümleyle soramıyorsanız soru henüz olgunlaşmamıştır.

Sorunun cevabı manşet olabilmeli

Bir testle deneyin: bulgunuzu tek cümlede, kurumunuzun adını anmadan söyleyin. "Gelir arttıkça..." ile başlayan bulanık cümleler zayıftır. Bir gazetecinin başlığa koyabileceği, sayıları ve karşılaştırmayı içeren cümleler güçlüdür. Cümle kurumunuzun adı olmadan da anlamlıysa, haber değeri vardır; yalnızca adınız eklenince anlam kazanıyorsa o, reklamdır.

Örnek senaryo

Çocuk mobilyası satan bir markanın hane büyüklüğü verisiyle çalıştığını varsayalım. Marka, "Hane halkı büyüklüğü bölgeden bölgeye ne kadar değişiyor ve bu, satın alınan ürünün boyutunu nasıl etkiler?" sorusunu sorar. Soru, markanın işine yakındır, kıyaslama içerir ve cevabı bir tabloyla gösterilebilir. Aynı marka "Türkiye'de kaç kişi yaşıyor?" sorusunu sorsaydı, herkesin bildiği bir cevap alırdı ve kimse alıntılamazdı. Burada rakam yok; soruyu seçme mantığı tek başına yeterlidir.

Soru testi tablosu

Yanlış soruların işaretleri

Bazı sorular baştan kusurludur. Cevabı verinin kapsamının dışında kalan sorular, nedensellik iddiası taşıyan sorular ve yalnızca tek bir yıla ait rakamı kıyaslamadan gösteren sorular bunların başında gelir. İstatistik tablosu iki şeyin birlikte değiştiğini gösterir; birinin diğerine yol açtığını göstermez. "A arttıkça B arttı" cümlesini "A yüzünden B arttı" diye yazmak, hem yanlıştır hem de ilk dikkatli okuyucuda güvenilirliğinizi yok eder.

Temizleme, görselleştirme, yöntem notu

Soruyu seçtiniz. Şimdi cevabı üretecek işi, yani temizleme, hesap ve sunumu yapacaksınız. Burada hata yapmanın bedeli yüksektir, çünkü bir gazeteci rakamı yayımladıktan sonra düzeltme yayımlamak hem zordur hem de ilişkinize zarar verir.

Temizleme adımları

Ham tabloyla çalışırken şu sırayı izleyin. Önce ilk kopyayı olduğu gibi saklayın ve üzerinde hiçbir değişiklik yapmayın. Sonra çalışma kopyasında birimleri doğrulayın: bin kişi mi, kişi mi, yüzde mi, endeks mi? Ardından eksik değer işaretlerini kontrol edin; birçok istatistik tablosu eksik değeri sıfırla değil özel bir işaretle gösterir ve bunu sıfır sanmak yanlış sonuç üretir. Son olarak kapsam dışı satırları ayıklayın. Eurostat verisinde bu, ticari bir içerikte kullanamayacağınız ülke satırlarını da kapsar.

Hesap yaparken dikkat edilecekler

Yüzde değişim ile yüzde puan değişimini karıştırmayın. Payı yüzde 10'dan yüzde 12'ye çıkan bir göstergede artış iki yüzde puandır, yüzde 20'lik bir bağıl artıştır ve ikisi de doğrudur ama farklı şeyleri anlatır. Hangisini kullandığınızı yazın. Ortalama alırken ağırlığı düşünün: ilin ortalamalarının ortalaması, ülkenin ortalaması değildir. Yuvarlamayı en sona bırakın ve nihai tabloda her yerde aynı basamak sayısını kullanın.

Görselleştirme seçimi

Grafik, bulguyu hızlandırmak için vardır, süslemek için değil. Bir kıyas için yatay çubuk grafik, bir eğilim için çizgi grafik, bir pay için tek bir yığılmış çubuk ya da basit tablo çoğu zaman yeterlidir. Pasta grafikten ikiden fazla dilimde kaçının. Her grafiğin başlığı sorunun cevabını söylesin: "İllere göre değerler" yerine bulguyu açıkça yazan başlık seçin. Eksenleri sıfırdan başlatın ya da başlatmadıysanız bunu görünür kılın. Renk kodu tek başına bilgi taşımasın; etiket ve değer de yazılsın.

Erişilebilirlik ve yeniden kullanım

Gazeteci grafiğinizi kendi sayfasına koymak isteyebilir. Bunu kolaylaştırmak için grafiğin görüntüsünün yanında altındaki tabloyu da sayfada tutun. Görsele açıklayıcı alt metin yazın, görüntünün üzerine kaynak satırını işleyin. Bu, hem erişilebilirlik hem de atıf için iyi bir alışkanlıktır, çünkü görüntü sayfadan koparılıp başka yerde kullanıldığında kaynak satırı onunla birlikte gider.

Yöntem notu: neden vazgeçilmez

Yöntem notu, işinizi savunulabilir kılar. Gazeteci, sayıyı kendi adına yayımlayacağı için nereden geldiğini bilmek ister. İyi bir yöntem notu kısa ve eksiksizdir: hangi tabloyu kullandınız (adı ve veri kodu), hangi tarihte eriştiniz, hangi süzgeçleri uyguladınız, hangi hesabı yaptınız, neleri dışarıda bıraktınız ve verinin sınırları neler. Eurostat'ın kendi atıf rehberi veri setleri için veri kodu bağlantısını ve erişim tarihini ister; siz de aynı kalıbı izleyebilirsiniz.

Yöntem notu kontrol listesi

• Veri setinin tam adı ve varsa veri kodu
• Kaynak kurum ve veri setine doğrudan bağlantı
• Veriye erişim tarihi
• Uygulanan süzgeçler: yıl, bölge, kategori
• Yapılan hesaplar ve formüller, yuvarlama kuralı
• Kapsam dışı bırakılan satırlar ve nedenleri
• Verinin sınırları: tanım farkları, eksik değerler, revizyon ihtimali
• Veride yaptığınız değişikliğin belirtilmesi ve kaynak kurumun sorumluluk reddi
• İletişim kişisi, sorulara cevap verebilecek kişi

Rakamları ikinci gözle kontrol etme

Yayımlamadan önce, bulgunun her rakamını başka bir kişiye ham tablodan yeniden hesaplatın. İki kişi aynı sonuca ulaşıyorsa güvende sayılırsınız. Ulaşamıyorlarsa farkın nedenini bulun; çoğu zaman biri yüzde değişimi, diğeri puan farkını hesaplamıştır. Gazeteciye gidecek bir bulguda "yaklaşık" ve "kabaca" gibi sözcükler, ölçtüğünüz şeyin gerçekten yaklaşık olduğu yerlerde kullanılır; kesin hesapladığınız rakamı yumuşatmayın.

Gazeteciye sunum: tek sayfalık özet

Gazeteciler, günde onlarca öneri alır. Sizinki, ilk beş saniyede ne söylediğini göstermek zorundadır. Bu yüzden önerinin merkezinde, tek sayfalık, taranabilir bir özet bulunur.

Özetin iskeleti

Tek sayfalık özet şu sıraya uyar. En üstte bulguyu söyleyen bir başlık ve bir iki cümlelik alt başlık yer alır. Hemen altında en güçlü grafik, yanında üç dört maddelik önemli bulgular bulunur. Ardından yöntem notunun kısa hali, veriye doğrudan bağlantı ve iletişim bilgisi gelir. Sayfanın altında tam rapora, ham tabloya ve gerekirse görsellerin indirme bağlantısına yer verin. Gazeteci tam raporu açmadan önce konuyu anlamalıdır.

E-posta metni

Konu satırında bulguyu söyleyin, markanızı değil. Metin üç paragrafı geçmesin: ilkinde bulgu ve neden şimdi önemli olduğu, ikincisinde veriyle ilgili bir cümle ve yöntemin özeti, üçüncüsünde ne sunabileceğiniz. Gazetecinin alıntılayabileceği bir uzman cümlesi ve iletişim bilgisi ekleyin. Eki baştan şişirmeyin; özet metnin içinde ya da bağlantı olarak olsun. Basın bültenlerinin hazırlığı için ayrı bir kontrol listesi gerekir; özgün araştırma ve anketle link kazanma yazımız veri odaklı PR'ın bu yönünü ayrıntılı ele alır.

Doğru gazeteciyi bulma

Toplu gönderim, düşük dönüş getirir. Bunun yerine, geçmişte benzer konularda yazmış, veriyle çalışmaktan hoşlanan ve konunun yerel boyutuyla ilgilenen kişileri listeleyin. Bölgesel kıyas içeren bulguları yerel gazetelere ve şehir sayfalarına uyarlayın; her bölge için hazırlanmış küçük bir özet, genel bir özetten çok daha fazla ilgi görür. Gönderim sonrasında kimin yayımladığını, kimin atıf yaptığını ve kimin link verdiğini ayrı ayrı kaydedin. Bu ayrımın nasıl tutulacağını dijital PR ölçüm kaydı yazısında bulabilirsiniz.

Link isteme konusunda dürüst olun

Gazeteciden link istemek, ilişkiyi zedeleyebilir. Daha iyi yaklaşım, işi bağlantı vermeyi kolaylaştıracak biçimde hazırlamaktır: veri sayfanıza kısa, kalıcı ve anlaşılır bir adres verin, grafiklerin indirilebilir olduğunu belirtin ve kaynak gösterim kalıbını sayfada açıkça yazın. Gazeteci link vermeyi seçerse, bu onun editoryal kararıdır. Tüm içeriğin nasıl bağlantı çeken bir varlık olabileceği üzerine daha geniş bir bakış için link çeken içerik türleri yazısına bakın.

Veri sayfasının yapısı

Verinin yayımlandığı sayfa, gazetecinin ve okurun ulaşacağı nihai noktadır. Sayfada bulguyu özetleyen kısa metin, grafikler, altlarında tablo hali, yöntem notu, kaynak gösterim kalıbı ve iletişim bilgisi bulunmalıdır. Başlığı bulguyu söyleyen bir cümle yapın. Adresi kısa tutun ve yıl bilgisini adrese koymayın; böylece yıllık güncellemelerde adres değişmez ve edinilmiş bağlantılar korunur.

Veriyi yıllar boyu güncelleme

Tek seferlik bir veri hikayesi, bir kez haber olur. Düzenli güncellenen bir veri sayfası ise her yıl yeniden haber olur ve önceki yılların bağlantılarını da yaşatır. Bu nedenle güncelleme, projenin ek işi değil, asıl getirisidir.

Güncelleme takvimi

Kaynak kurumun yayın takvimini izleyin. TÜİK, ana sayfasında bir veri yayımlama takvimi sunar ve yayımlanan bültenleri listeler. Hangi serinin hangi ay yenilendiğini kendi takviminize işleyin ve güncellemeyi yayın günlerine yakın planlayın. Eurostat'ta verinin yenilenme sıklığı yüksektir, fakat sizin gösterdiğiniz seri yılda bir güncelleniyor olabilir; takvimi seri bazında belirleyin.

Revizyon ve düzeltme

Güncelleme planınızı yalnızca yeni rakamı eklemek olarak düşünmeyin; önceki yılların değerlerini de aynı filtrelerle yeniden çekip karşılaştırın. Eski sürümde yayımladığınız bir cümle sonradan değişen bir değere dayanıyorsa, haberin altına kısa bir düzeltme notu eklemek okurun ve alıntılayan yayının güvenini korur. Değişikliği ve tarihini yöntem notunuza da işleyin. Resmi istatistik kurumları geçmiş rakamlarda revizyon yapabilir. TÜİK'in internet sitesinde bir revizyon el kitabı ve revizyon politikasına dair belgeler yer alır. Bu nedenle ilk yıl yayımladığınız rakam bir yıl sonra kaynakta farklı görünebilir. Her güncellemede önceki yılın rakamlarını yeniden kaynaktan çekin ve farkı not edin. Bir rakam değiştiyse, sayfada bunu tarihli bir düzeltme notuyla belirtin; sessizce değiştirmek, bağlantı veren herkesin güvenini sarsar.

Güncelleme sayfasında tarih düzeni

Sayfanın üstünde "ilk yayım" ve "son güncelleme" tarihlerini ayrı gösterin. Önceki yılların sürümlerini arşivleyin ve her biri için kalıcı bir adres bırakın. Böylece gazeteci iki yıl öncesine atıf yapmak istediğinde o sürüme ulaşabilir. Kaynak gösterim kalıbında da sürüm tarihini yazın.

Her yıl ne yenilenir

Eski bağlantıları korumak

En kıymetli varlık, geçen yıl size link vermiş sayfalardır. Bu sayfaların adresini ve içeriğini bozmayın. Güncellenen veriyi aynı adreste yayımlayın, eski sürümü arşiv adresinde tutun ve gerekirse arşiv bağlantısını sayfada açıkça gösterin. Adres değişmek zorundaysa kalıcı yönlendirme kullanın.

Veri hikayesini genişletme yolları

Bir veri hikayesi tek bulguyla sınırlı kalmaz. Aynı veriden bölgesel sürümler, sektör alt kırılımları, eski yıllarla uzun dönem kıyası ya da sizin kendi veriniz ile resmi verinin birleşimi çıkarılabilir. Her yeni sürüm yeni bir haber açısı verir. Kendi anket verinizi ekleyecekseniz, anketin yöntemini ayrı bir bölümde anlatın ve resmi veriyi sizin ölçümünüzden net biçimde ayırın.

Kaynak gösterme ve atıf düzeni

Verinin kaynağını doğru göstermek, hem lisansın gereğidir hem de güvenilirliğinizin temelidir. Kendi içeriğinizde de aynı düzeni kurun; makalede kaynak gösterme ve atıf rehberi bu konuda ayrıntılı bir çerçeve sunar.

Eurostat için atıf kalıbı

Eurostat'ın telif bildirimi, veri setleri için veri kodu bağlantısının ya da DOI'nin ve erişim tarihinin verilmesini ister. Diğer ürünler için "Kaynak: Eurostat, ürünün adı, ürünün bağlantısı, erişim tarihi" kalıbı önerilir. Veriyi değiştirdiyseniz bunu söylemeniz ve Eurostat'ın sorumlu olmadığını belirtmeniz gerekir.

TÜİK için atıf düzeni

TÜİK'in atıf kalıbını kurumun kendi sayfasından teyit edin. Siz, kaynak satırınıza kurumun adını, bülten ya da tablo adını, yayın tarihini ve doğrudan bağlantıyı yazın. Kurumun metni farklı bir kalıp istiyorsa onu kullanın.

Atıf kontrol listesi

• Her grafiğin altında kaynak satırı
• Kurum adı, tablo adı, erişim tarihi
• Veri üzerinde yaptığınız değişikliklerin açık beyanı
• Kullanım koşullarının geçerli olduğu satırlar dışındaki verilerin ayıklandığının teyidi
• Sayfada gösterim kalıbının hazır metin olarak sunulması

Karar kuralları

Süreç boyunca verdiğiniz kararları basit kurallara bağlamak işi hızlandırır. Aşağıdaki kurallar, ekipte tartışmayı kısaltmak için kullanılabilir.

• Soru tek cümleyle sorulamıyorsa veri setine geri dönmeyin, soruyu daraltın.
• Bulgu kurum adınız olmadan anlamlı değilse yayımlamayın.
• Kullanım koşulları belirsizse kaynağa sorun, sonra yayımlayın.
• İki kişi aynı rakamı bulamıyorsa gönderim yapmayın.
• Yöntem notu bir paragraftan uzunsa özeti kısaltın, tam notu bağlantıya taşıyın.
• Revizyon rakamı değiştirdiyse tarihli düzeltme notu ekleyin.

Sık yapılan hatalar

Veriyi göstermek ile hikaye anlatmak arasındaki fark

Tabloyu grafiğe çevirip yayımlamak bir hikaye değildir. Hikaye, bir sorunun cevabı ve o cevabın neden önemli olduğudur. Grafiğin yanındaki iki cümle, bu farkı yaratır.

Nedensellik iddiası

Kamu verisi birlikte değişimi gösterir, neden sonuç ilişkisini göstermez. Cümlelerinizi buna göre kurun: "ile birlikte arttı" demek doğrudur, "yüzünden arttı" demek çoğu zaman değildir.

Kaynağı gizleme ya da belirsiz bırakma

"Resmi verilere göre" gibi belirsiz ifadeler, gazetecinin işini zorlaştırır. Kurumu, tabloyu ve tarihi yazın.

Bir kez yayımlayıp bırakma

Güncellenmeyen bir veri sayfası, ikinci yıl eskimiş görünür. Güncelleme takvimini projenin başında yazın ve sorumlusunu belirleyin.

Aşırı yorum

Verinin söylemediği bir şeyi söylemek, tek bir hatalı satırdan daha çok zarar verir. Emin olmadığınız yerde "veriler bu konuda bir şey söylemiyor" demek, güvenilirliği artırır.

İş akışı özeti: ilk veri hikayesi için hafta planı

İlk projede planı küçük tutun. Aşağıdaki akış, bir ekibin tek bir veri hikayesini yaklaşık bir ayda çıkarması için bir çerçeve önerir. Süreler ekibin büyüklüğüne göre değişir; sıra ise değişmez.

1. Birinci hafta: Üç aday konu çıkarın, her biri için veri setini, lisans koşullarını ve güncelleme takvimini kontrol edin. Birini seçin.
2. İkinci hafta: Soruyu tek cümleyle yazın, ham veriyi indirin, temizleyin ve ilk hesapları yapın. Bulguyu ikinci bir kişiye doğrulatın.
3. Üçüncü hafta: Grafikleri ve veri sayfasını hazırlayın, yöntem notunu yazın, tek sayfalık özeti çıkarın.
4. Dördüncü hafta: Gazeteci listesini kurun, bölgesel uyarlamaları hazırlayın ve gönderimi yapın. Yanıtları ve yayınları ölçüm kaydına işleyin.
5. Yıl içinde: Kaynağın yayın takvimini izleyin, revizyonları kontrol edin ve bir sonraki güncelleme için tarih verin.

Sıkça sorulan sorular

Açık veri kullanarak içerik hazırlarken önce neyi kontrol etmeliyim?

Önce kullanım koşullarını. Eurostat'ın telif bildirimi, verinin kaynak gösterilerek ticari ya da ticari olmayan amaçla yeniden kullanılabileceğini, değişiklik yapıldıysa bunun belirtilmesi gerektiğini söyler. Bazı veri türleri bu kapsamın dışındadır. TÜİK için Yasal Uyarı ve veri kullanımına dair sayfaları kurumun sitesinden kontrol edin. Hukuki yorum gerekiyorsa bir hukukçuya danışın.

Veri hikayesi için en iyi soru tipi hangisidir?

Tek cümleyle sorulabilen ve cevabı bir sayıyla verilebilen sorular. Kıyas, eğilim ve beklenenin tersi bulgular gazeteciler için en kullanışlı olanlardır. Bulgunuz kurum adınız olmadan da anlamlıysa haber değeri taşır.

Yöntem notunda neler bulunmalı?

Veri setinin adı ve kodu, kaynak kurum ve bağlantı, erişim tarihi, uyguladığınız süzgeçler, yaptığınız hesaplar, dışarıda bıraktığınız satırlar ve verinin sınırları. Veride değişiklik yaptıysanız bunu ve kaynak kurumun sorumluluğu bulunmadığını da yazın.

Gazeteciye ne göndermeliyim?

Kısa bir e-posta ve tek sayfalık bir özet: bulguyu söyleyen başlık, en güçlü grafik, üç dört önemli bulgu, kısa yöntem notu, veriye doğrudan bağlantı ve iletişim bilgisi. Ekler ve tam rapor bağlantı olarak sunulsun.

Veri hikayesini ne sıklıkla güncellemeliyim?

Serinin yayın sıklığına göre değişir. TÜİK ana sayfasında bir veri yayımlama takvimi bulunur. Her güncellemede önceki yılların rakamlarını yeniden çekin, çünkü revizyon olabilir.

Bu içerik link getirmeyi garanti eder mi?

Hayır. Bir yayın organının ya da blogun sizi kaynak göstermesi onların editoryal kararıdır. Yapabileceğiniz şey, işi doğru, izlenebilir ve alıntılanması kolay hazırlamaktır.

Sonuç

Açık veriden link çeken içerik üretmek, parlak bir fikirden çok düzenli bir işçilik meselesidir: konuya uygun bir veri seti seçmek, lisans ve atıf koşullarını önceden kontrol etmek, tek cümleyle sorulabilen bir soru kurmak, hesabı ikinci gözle doğrulamak, yöntemi şeffaf yazmak ve gazeteciye iki dakikada anlaşılır bir özet sunmak. Ardından yılda bir güncelleyerek sayfayı canlı tutmak, ilk yılın bağlantılarını sonraki yıllara taşır. Sonuç garanti edilemez; ama bu adımları atlayan bir proje, daha en baştan şansını azaltır. Hukuki yorum gerektiren durumlarda uzman desteği alın; bu yazı hukuki tavsiye değildir.

Veri hikayenizi okunur ve sağlam kaynaklı bir metne dökmek için profesyonel destek isterseniz makale yazımı hizmetimize göz atabilirsiniz.