Makale Editörlüğü: Türkçe Yazım ve Noktalama Kontrolü

Makale editörlüğü, yazılmış bir metnin yayına girmeden önce yazım, noktalama, tutarlılık, akış ve doğruluk açısından sistemli biçimde gözden geçirilmesidir. Türkçede bu iş yalnızca bir yazım denetleyicisini çalıştırmak değildir: ek yazımı, büyük harf kullanımı, kesme işareti kararları, sayı ve kısaltma biçimleri ve aynı kavramın metin boyunca aynı adla anılması gibi onlarca küçük karar vardır. Makale yazdıran, ajans adına içerik teslim alan ya da kendi blogunu yöneten herkes bu kararların bir bölümünü farkında olmadan kaçırır ve hatalar yayına çıkar.

Bu yazıda Türkçe bir makalenin editörlük sürecini aşama aşama anlatıyorum: hangi geçişin hangi hatayı yakaladığını, Türk Dil Kurumu'nun (TDK) yayımladığı yazım kurallarının hangi noktalarda karar verdirdiğini, tutarlılık için nasıl bir stil sayfası tutulacağını ve teslim öncesinde hangi soruların sorulacağını bulacaksınız. Yazım kuralı iddialarını TDK'nin kendi sayfalarını okuyarak aktardım ve sayfa tarihlerini ilgili bölümlerde verdim; okuyamadığım sayfalar hakkında kural iddia etmedim. Örnek cümleler ve metinler öğretici amaçlıdır, kurgusaldır; gerçek bir müşteriye ya da yayına ait değildir.

Makale Editörlüğü Nedir, Ne Değildir?

Yazar, editör ve düzeltmen aynı kişi olmak zorunda değil

Küçük ekiplerde bu üç rolü tek kişi yürütür, ancak işlerin doğası farklıdır. Yazar fikri kurar ve metni üretir. Editör metni okuyucu ve yayın hedefi açısından bütün olarak değerlendirir: yapı, akış, tutarlılık, kaynak ve doğruluk. Düzeltmen ise satır düzeyinde yazım ve noktalama hatalarını yakalar. Aynı kişi metni yazdıysa kendi hatasını görmesi zorlaşır; bu yüzden en azından ikinci bir göz, mümkün değilse metinden bir gün uzak durmak iyi bir alışkanlıktır.

Sipariş veren taraf için pratik sonuç şudur: teslim aldığınız makale yazarın ilk taslağıysa editörlük ayrı bir adımdır ve brifte kimin yapacağı yazılmalıdır. Rollerin nasıl bölüneceğini yazar ve editör iş akışı yazısında ayrıca ele aldım.

Editörlük içerik stratejisini yeniden yazmak değildir

Editörlük, konunun seçilmesi, anahtar kelime planı ya da hedef kitle kararı gibi stratejik işleri üstlenmez; bunlar brifte kararlaştırılmış olmalıdır. Editör, kararlaştırılan çerçevenin metinde uygulanıp uygulanmadığını denetler. Metni baştan yazdırmak ise revizyon talebidir ve ayrı bir iş olarak tanımlanmalıdır. Bu ayrımı yapmazsanız bir yazım hatası düzeltmesi ile bir yeniden yazım talebi aynı mesajda karışır ve teslim süreleri uzar.

Neden Yazım ve Noktalama Hataları Önemlidir?

Okuyucu açısından cevap basittir: hatalı bir metin özensiz görünür ve güveni zedeler. Arama motoru açısından ise doğrudan bir ceza mekanizması bildiğimi söylemeyeceğim; böyle bir iddiam yok. Ancak Google'ın yardımsever içerik rehberi, içeriği değerlendirirken kendinize sorabileceğiniz sorular arasında şunları sayar: metinde yazım ya da üslup sorunları var mı, metin özenle mi yoksa aceleyle mi hazırlanmış görünüyor ve kolayca doğrulanabilir olgusal hatalar içeriyor mu? Rehberin 2026-10-05 tarihli sürümünü okuyarak aktarıyorum. Bu sorular bir sıralama formülü değil, yazarın ve editörün kendini denetlemesi için bir kontrol listesidir.

Bu nedenle yazım ve noktalama kontrolünü kozmetik bir iş olarak görmek yerine okuyucuya karşı bir özen göstergesi olarak düşünmek daha doğrudur. Makale bir markanın adıyla yayımlanıyorsa hata sayısı o markanın okuyucu gözündeki ciddiyetini de etkiler. Üstelik editörlük, yayın sonrası düzeltmeden genellikle daha ucuzdur: yayından sonra hem sayfanın hem de paylaşılmış kopyaların ve alıntıların güncellenmesi gerekir.

Editörlük Geçişleri: Her Şeye Aynı Anda Bakmayın

Tek okumada hem anlamı hem virgülü hem de tutarlılığı yakalamaya çalışmak verimsizdir; göz bir şeye odaklanınca diğerini kaçırır. Daha sağlam yöntem, her turda tek bir soruya cevap aramaktır. Aşağıdaki tablo önerdiğim sıralamayı ve her geçişin neyi aradığını özetler. Sıralama sezgiseldir ve ekibinize göre değiştirilebilir; ancak yapı ve içerik sorunlarını yazım sorunlarından önce çözmek mantıklıdır, çünkü silinecek bir paragraftaki virgülü düzeltmenin anlamı yoktur.

Altıncı geçiş blog yazılarında sık atlanır. Başlık sırasının düzgün olması, bağlantıların doğru sayfaya gitmesi ve görsellerin açıklayıcı alternatif metin taşıması yayın öncesinde son bir göz ister. Yayın öncesi kontrolü daha geniş kapsamda içerik teslim kalite kontrol listesi yazısında bulabilirsiniz; bu yazı onun yalnızca Türkçe yazım ve tutarlılık ayağına odaklanır.

Yazım Denetimi: Araç Neyi Yakalar, Neyi Kaçırır?

Yazım denetleyicisinin sınırları

Kelime işlemcilerdeki ve tarayıcılardaki yazım denetleyicileri sözlükte olmayan kelimeleri işaretler. Bu, yazım hatalarının önemli bir bölümünü hızla bulur ve kullanılmalıdır. Ancak sözlükte var olan ama bağlamda yanlış olan kelimeleri çoğu zaman kaçırır. Bir denetleyici "yalnız" yerine "yanlız" yazıldığını görebilir; fakat bir "de"nin bağlaç mı ek mi olduğu gibi bağlama bağlı durumlarda başarısı değişkendir. Araç sonuçlarını bu nedenle kesin hüküm değil, öneri olarak okuyun.

Ayrıca araçlar özel adlarda ve markalarda yanlış alarm üretir. Marka adını, ürün adını ve alan adını özel sözlüğe ekleyin; aksi hâlde her turda aynı uyarılarla vakit kaybedersiniz. Bunun tersi de önemlidir: özel sözlüğe yanlış yazılmış bir kelimeyi eklemek, hatayı kalıcı olarak gizler.

Araçla bulunamayan, gözle bulunan hatalar

Aşağıdaki sorunlar yazım denetleyicisinden büyük olasılıkla geçer; bu yüzden insan okumasında özel olarak aranmalıdır:

• Bağlaç "de/da": TDK'nin ilgili sayfasına göre bağlaç olan "de/da" kendisinden önceki sözcükten ayrı yazılır, "ta/te" biçiminde yazılmaz ve kesmeyle ayrılmaz ("Ayşe de geldi" doğrudur, "Ayşe'de geldi" yanlıştır). Sayfa 13 Şubat 2019 tarihlidir. Bağlaç olmayan "-de/-da" ekiyle ayrımı sayfa ayrıca ele almadığı için kuşkulu durumlarda güncel Yazım Kılavuzu'ndan teyit edin.
• Bağlaç "ki": TDK'nin "ki" sayfasına göre bağlaç olan "ki" ayrı yazılır ("bilmem ki", "demek ki"); "belki", "çünkü", "sanki" gibi kalıplaşmış sözcüklerde ise bitişik yazılır. Sayfa 12 Şubat 2019 tarihlidir.
• Soru eki "mi": TDK'nin ilgili sayfasına göre soru eki ayrı yazılır ve önceki sözcüğün son ünlüsüne uyar ("Kaldı mı?"); soru ekinden sonra gelen ekler ise ona bitişik yazılır ("Verecek misin?"). Bu yüzden "gelecekmi" gibi bitişik yazımlar yanlıştır ve bazı araçlarda kaçabilir. Sayfa 20 Ocak 2019 tarihlidir.
• Bağlamdan çıkan seçim hataları: Doğru yazılmış ama o cümlede yanlış anlamlı sözcükler, yalnızca bağlama bakılarak yakalanır.
• Türkçe karakter kayıpları: "ı" yerine "i", "ş" yerine "s" gibi ASCII dönüşümleri, sonuç sözlükte bulunan başka bir sözcüğe dönüştüğünde fark edilmez.
• Kopyala-yapıştır kalıntıları: İki boşluk, satır sonu tireleri ve farklı kaynaklardan gelen tırnak işaretleri.

Yanlış yazılmış bir kelimeyi bulmak ile yanlış seçilmiş bir kelimeyi bulmak farklı becerilerdir. İkincisi bağlam okumayı gerektirir; metni yüksek sesle okumak ya da paragrafları sondan başa doğru okumak bu aşamada işe yarayan yöntemlerdir.

Türkçe Karakterler ve Büyük-Küçük Harf Dönüşümü

Türkçede noktalı "i" ve noktasız "ı" ayrı harflerdir; büyük karşılıkları da ayrıdır: "i" harfinin büyüğü "İ", "ı" harfinin büyüğü "I" olur. Bu, yazılım ve içerik üretiminde sık görülen bir hata kaynağıdır. Türkçe dil ayarı olmayan bir araçta metin büyük harfe çevrildiğinde "iş" kelimesi "IŞ" biçimine dönüşebilir; doğrusu "İŞ"tir. Başlıkları otomatik büyüten bir şablonla çalışıyorsanız çıktıyı mutlaka gözle kontrol edin.

Aynı sorun arama ve anahtar kelime çalışmasında da karşınıza çıkar: karakter sorunları, ek ve çekim varyantları aramalarda ayrı kalıplar üretir. Bu konuyu ayrıntılı işleyen Türkçe anahtar kelime araştırması yazısına bakabilirsiniz. Editörlük açısından kural nettir: Türkçe karakterleri metinde ve başlıkta doğru kullanın, ASCII'ye çevrilmiş kopyaları yayımlamayın.

Büyük Harf Kullanımı: TDK'ye Göre Karar Verilen Noktalar

TDK'nin "Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler" sayfası kuralları madde madde sıralar. Sayfanın yayın tarihi 8 Şubat 2019 olarak görünür ve sayfanın üst verisinde 8 Ocak 2026 tarihli bir güncelleme kaydı bulunur. Aşağıda makale editörlüğünde en sık karar verdiren başlıkları, sayfadaki kuralı kendi cümlelerimle özetleyerek aktarıyorum. Kuralın tam metni ve istisnaları için sayfanın kendisine bakın.

Cümle başları, özel adlar ve kurum adları

Cümle büyük harfle başlar; tırnak ya da parantez içindeki cümle de büyük harfle başlar. Kişi adları, soyadları ve takma adlar ile dil ve lehçe adları, devlet adları, kıta, bölge, il, ilçe ve semt adları büyük harfle başlar. Kurum, kuruluş ve kurul adlarının her kelimesi büyük harfle yazılır; kanun, tüzük ve yönetmelik adları için de her kelime büyük başlar. Sayfa ayrıca kurum, kanun ya da makam gibi sözlerin belirli bir kurumu veya metni kastettiğinde büyük harfle başladığını belirtir.

Makalelerde buradaki pratik sorun, "bakanlık", "üniversite" ya da "kurum" gibi sözlerin ne zaman belirli bir yapıyı, ne zaman genel kavramı gösterdiğidir. Aynı metinde "Türk Dil Kurumu" tam adıyla geçtiğinde her kelime büyük yazılır; belirli bir kurum kastedilmeden "kurum" denildiğinde ise küçük harf kullanılır. İki durumu karıştıran metin tutarsız görünür.

Ay, gün ve dönem adları

Sayfaya göre belirli bir tarihi bildiren ay ve gün adları büyük harfle, belirli bir tarih bildirmeyenler küçük harfle başlar. "17 Aralık'a kadar" gibi belirli bir tarihte ay adı büyük; "aralık ayı genellikle yoğun geçer" gibi genel kullanımda küçük yazılır. Tarihî olay, çağ ve dönem adları da büyük harfle başlar. Bu ayrım, haftalık bülten ve takvim içeriklerinde sık hata kaynağıdır.

Başlıklar ve eser adları

Bu madde blog editörlüğü için özellikle ilgi çekicidir. Sayfaya göre kitap ve makalelerde ana başlığın tüm kelimeleri büyük harfle başlar, alt başlıklarda yalnızca ilk harf büyük yazılır. Kitap, dergi, gazete ve sanat eseri adlarında her kelime büyük başlar; ad içindeki "ve", "ile", "de" gibi sözcükler ile soru eki ise küçük kalır. Pek çok blog alt başlıkları da her kelime büyük olacak biçimde yazar. Bu bir yayın tercihi olabilir, ama TDK'nin alt başlıklar için tarif ettiği düzenden farklıdır. Önemli olan, hangi düzeni seçtiğinizi bilmek ve bütün makalelerde uygulamaktır.

Seçenekleri tabloda toparlayalım.

Noktalama: Karar Verdiren İşaretler

TDK'nin "Noktalama İşaretleri" sayfası nokta, virgül, noktalı virgül, iki nokta, üç nokta, tırnak, ayraç, kesme işareti ve diğerlerini ele alır. Sayfa 26 Ocak 2019 tarihli görünür ve kaynak bilgisinde 12 Eylül 2023 güncellemesi yer alır. Aşağıda editörlükte en çok sorun çıkaran dört işareti ele alıyorum.

Virgül

Sayfaya göre virgül, birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelimeler ve kelime grupları arasına, sıralı cümleler arasına, yüklemden uzak düşmüş özneden sonra, ara söz ve ara cümlelerin başına ve sonuna ve hitap sözlerinden sonra konur. Kesirleri ayırmak için de virgül kullanılır, örneğin 0,45. Sayfa ayrıca bir uyarı içerir: "ve", "veya", "yahut" gibi bağlaçların önünde ve sonunda virgül kullanılmaz. Metinlerde bunun sık ihlali, bağlaçtan önce refleksle virgül koymaktır; editör bu yerleri özellikle aramalıdır.

Kural pratikte şöyle uygulanır: "Başlık, açıklama ve görsel hazır" cümlesinde sıralama virgülle, son iki öge ise "ve" ile bağlanır; "ve"den önce virgül gerekmez. Ara söz içeren "Metin, brife göre, bir gün içinde teslim edildi" cümlesinde ise ara söz iki virgül arasındadır. Ara söz çıkarıldığında cümle hâlâ anlam taşıyorsa virgül yerindedir.

Kesme işareti

TDK'nin kesme işareti sayfasına göre özel adlara gelen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır. Aynı kural kısaltmalar ve sayılar için de geçerlidir; sayfadaki örneklerden bazıları TBMM'nin ve 1985'te biçimleridir. Belirli tarihlerde de kullanılır: "17 Aralık'a kadar" gibi. Sayfa istisnaları da verir: kurum, kuruluş ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz, örnek olarak "Türk Dil Kurumundan" gösterilir. Özel adlara gelen yapım ekleri ve çokluk eki de kesmeyle ayrılmaz; "Türklük", "Ahmetler", "Konyalı" gibi.

Burada editörün karşılaştığı gri alan markalar ve alan adlarıdır. Bir şirket adının kurum adı olarak mı yoksa özel ad olarak mı ele alınacağı bazen yoruma açıktır. Bu yüzden makalede aynı markaya hem kesmeli hem kesmesiz ek getirmek yerine tek bir karar verin ve stil sayfasına yazın. Bu tür gri alanlarda tutarlılık, doğruluk kadar önemlidir.

Tırnak işareti

Sayfaya göre tırnak, başka bir kişiden ya da yazıdan aktarılan sözleri, özel olarak vurgulanmak istenen sözleri, eser adlarını ve bölüm başlıklarını içine alır. Tırnak içindeki cümlenin sonundaki noktalama işareti tırnağın içinde kalır; tırnak içinde yeniden tırnak gerekirse tek tırnak kullanılır. Bu madde, alıntı yapan her makale için önemlidir. Alıntıyı yalnızca doğrudan okuduğunuz kaynaktan aktarın; birebir doğrulanmamış bir cümleyi tırnak içinde vermek güveni zedeler. Alıntı ve atıf konusunu kaynak gösterme ve atıf yazısında ayrıca işledim.

İki nokta, noktalı virgül ve üç nokta

İki nokta, örnek ya da açıklama verilecek cümlenin sonuna konur. Noktalı virgül, virgüllerle ayrılmış tür ya da takımları birbirinden ayırır ve öğeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır. Üç nokta, anlatımı tamamlanmamış cümlelerin sonunda ve alıntıda alınmayan bölümlerin yerinde kullanılır; sayfa ayrıca üç nokta yerine iki ya da daha fazla nokta kullanılmayacağını belirtir. Blog yazılarında bu işaretler çoğunlukla gereğinden fazla kullanılır; sade bir metin için noktalı virgülü yalnızca gerçekten gerekli listelerde tutmak iyi bir yaklaşımdır.

Sayılar, Kısaltmalar ve Tarihler

Sayıların yazımı

TDK'nin "Sayıların Yazılışı" sayfası (23 Ocak 2019; üst veride 16 Temmuz 2021 değişikliği) sayıların yazıyla ya da rakamla yazılabileceğini belirtir. Saat, para tutarı, ölçü ve istatistik gibi durumlarda rakam kullanılır. Birden fazla sözcükten oluşan sayılar ayrı yazılır. Dört ya da daha çok basamaklı sayılar sağdan sola üçlü gruplanıp nokta ile ayrılır, ondalık kesir virgülle gösterilir. Yüzde işareti rakama bitişik yazılır; örnek olarak %25 gösterilir. Sıra sayıları rakamdan sonra nokta ile ya da kesme işareti ve ekle yazılır, ikisi birlikte kullanılmaz: "8'inci" doğru, "8.'inci" yanlıştır. Cümle başında mümkünse rakamla başlanmaz.

Editör açısından bu bir stil kararıdır: makalede "beş" mi yazılacak yoksa "5" mi? Kural her ikisinin de mümkün olduğunu söylüyorsa eşik belirlemek size düşer. Birçok ekip küçük sayıları yazıyla, ölçü ve istatistikleri rakamla yazar; ama bu bir TDK kuralı değil, ekip tercihidir ve öyle sunulmalıdır.

Kısaltmalar

TDK'nin "Kısaltmalar" sayfasına göre büyük harfli kısaltmalar nokta almaz; T.C. ve T. istisnadır. Küçük harfli kısaltmalara gelen ekler tam sözcüğün okunuşuna uyar; büyük harfli kısaltmalara gelen ekler son harfin okunuşuna, sözcük gibi okunan kısaltmalarda ise okunuşa uyar. Sayfa 30 Ocak 2019 tarihli görünür ve üst veride 12 Eylül 2023 güncellemesi vardır. Pratikte kısaltmayı ilk kullanımda açıp parantez içinde vermek, sonra tek biçimde sürdürmek okuyucuyu rahatlatır.

Tarih ve para biçimleri

Tarih ve para biçimi için burada bir TDK kuralı aktarmıyorum; bu konuda ilgili sayfayı okumadım. "28 Ekim 2026" ile "28.10.2026" arasındaki tercihi stil sayfasına yazın ve aynı makalede ikisini karıştırmayın. Yabancı okuyucuya da hizmet veriyorsanız ay adını yazıyla vermek, gün ile ay sırası karışıklığını önler.

Tutarlılık Kontrolü: Stil Sayfası ve Terim Listesi

Yazım doğru olsa bile makale tutarsız olabilir. Aynı kavram bir yerde "e-posta", başka bir yerde "mail", üçüncü bir yerde "eposta" olarak geçiyorsa okuyucu bunun aynı şey olup olmadığını sorgular. Çözüm kısa bir stil sayfasıdır. Stil sayfası kural koymaz; ekip kararlarını yazılı hâle getirir. Aşağıda bir makale ekibinin tutabileceği örnek bir tablo var; terimler kurgusal tercihlerdir ve TDK'ye atfedilmez.

Çok sayıda makale sipariş eden yapılar için tutarlılığın ölçeklenmesi ayrı bir konudur; aynı stil sayfasının birden fazla yazara dağıtılması, takvim ve numaralandırma düzeni gerektirir. Bu konu için toplu makale siparişi ve tutarlılık yazısına göz atabilirsiniz.

Bul-değiştir ile tutarlılık denetimi

Terim listenizdeki her kelime için metinde arama yapın. Bir terimin tüm biçimlerini bulmak için ek varyantlarını da arayın: "e-posta", "e-postayı", "e-postalar". Bul-değiştir işlemini körlemesine uygulamak yeni hata üretebilir; bu yüzden her değişikliği tek tek onaylayın. Çok makale yöneten ekipler için basit bir elektronik tablo yeterlidir: terim, kabul edilen biçim, reddedilen biçimler, karar tarihi ve karar sahibi.

Üslup, Akış ve Okunabilirlik

Yazım ve noktalaması doğru bir metin yine de okunması zor olabilir. Editör bu aşamada cümle uzunluğuna, edilgen yapıların yoğunluğuna ve paragraf bölümlerine bakar. Türkçe eklemeli bir dil olduğu için uzun, çok ekli cümleler hızla ağırlaşır. Bir cümlede üç fikir birikmişse ikiye bölün. Her paragrafın tek bir ana fikri olmalıdır; paragrafı okuduktan sonra "bu bölüm ne dedi?" sorusuna tek cümleyle cevap veremiyorsanız yeniden yazılması gerekir.

Marka sesi de burada devreye girer. Kurumsal bir blog ile kişisel bir blog farklı hitap, farklı mizah düzeyi ve farklı kelime seçimi gerektirir. Bu kararı yazar tek başına değil, marka kılavuzu belirler. Ayrıntılar için marka ses tonu rehberi yazısına bakın.

Anlam kaybı yaratan sadeleştirme

Editör ne kadar kısaltırsa kısaltsın metinde bilgi kaybı yaşanmamalıdır. Bir cümleyi sadeleştirirken kaynak atfını, tarihi ya da sınırlayıcı ifadeyi (örneğin "çoğu durumda", "bu araca göre") silmek iddiayı gereğinden güçlü kılar. Bu, olgusal doğruluk açısından yazım hatasından daha ciddi bir risktir. Editör bir ifadeyi kaldırmadan önce o ifadenin neyi sınırladığını sormalıdır.

Olgusal Doğrulama: Yazım Doğru, Bilgi Yanlış Olabilir

Hatasız yazılmış bir cümle yanlış bilgi taşıyabilir. Bu nedenle editörlük listesinde her olgusal iddia için "kaynağı var mı, güncel mi, birebir mi aktarılıyor?" sorusu bulunmalıdır. Rakam, tarih, kurum adı, yasal iddia ve ürün özelliği gibi doğrulanabilir bilgiler öncelikli kontrol edilir. Yazarın kaynak göstermediği iddia için ya kaynak istenir, ya cümle kaldırılır, ya da kesinlik derecesi düşürülür.

Birincil ya da resmî kaynağı tercih edin. Bir istatistiği yalnızca başka bir blogda görmek o istatistiğin doğru olduğunu göstermez; blogun dayandığı kaynağa inin. Kaynağa ulaşılamıyorsa iddiayı yazmayın. Bu yazıdaki TDK iddialarını da bu kuralla yazdım: sayfalarını okuyabildiğim kurallara yer verdim, okuyamadıklarım hakkında kural iddia etmedim.

Kaynak atfında tarih de önemlidir. Yazım kılavuzu ve sayfa içerikleri zaman içinde güncellenebilir; bu yüzden "TDK'ye göre" diyen bir makale hangi tarihte kontrol edildiğini yönetim notuna yazmalıdır.

Yapay Zekâ Destekli Taslakların Editörlüğü

Bir taslak yapay zekâ aracıyla üretildiyse editörlük daha da önemli hâle gelir. Araçlar akıcı Türkçe üretir, ancak uydurma kaynak, yanlış kurum adı ya da gerçeğe uymayan örnek üretebilir. Yazım ve noktalama açısından da yabancı dilden gelmiş cümle kalıpları ve gereksiz tekrar görülebilir. Yazım ve noktalama turuna girmeden önce olgusal doğrulama turu yapılmalıdır; çünkü yanlış bir iddianın virgülünü düzeltmek zaman kaybıdır.

Bu konuyu ayrıntılı ele alan yapay zekâ ile makale yazımı ve editörlük yazısında insan editörün hangi noktalarda zorunlu olduğunu işledim; bu yazı o editörün Türkçe yazım ve tutarlılık cephesini tamamlar.

Uygulamalı Örnek: Kurgusal Bir Paragrafın Editörlüğü

Aşağıdaki paragraf bu yazı için kurgulanmıştır; gerçek bir müşteriye ya da yayına ait değildir. Hatalar bilinçli olarak yerleştirilmiştir.

Yeni hizmetimiz 12 ekim'de yayına girdi. Hizmetin Kurum Müdürlüğü ile yapılan toplantıda hazırlandığını, mail yoluyla bilgi verilecegini söyledik. Herkez panelden başvuruda bulunabiliyor ve 5 gün içinde, cevap alıyor. Bu çok güzel bir gelişme çünkü; kullanıcı memnuniyeti artıyor...

İlk okumada gözün takıldığı yerler vardır; ikinci okumada ayrıntılar çıkar. Aşağıdaki tablo bulguları, uygulanan geçişi ve düzeltmeyi gösterir.

Bu örnekte bir yazım denetleyicisi büyük olasılıkla "verilecegini" ve "Herkez" sözcüklerini işaretlerdi. Büyük harf kararı, ay adı, gereksiz virgül ve noktalı virgül gibi sorunları ise çoğunlukla insan okuması bulur. Bu nedenle araç ve insan okumasını birleştirmek gerekir.

Düzeltilmiş paragraf şöyle olur: "Yeni hizmetimiz 12 Ekim'de yayına girdi. Hizmetin kurum müdürlüğüyle yapılan toplantıda hazırlandığını, e-posta yoluyla bilgi verileceğini söyledik. Herkes panelden başvuruda bulunabiliyor ve beş gün içinde cevap alıyor. Bu çok güzel bir gelişme, çünkü kullanıcı memnuniyeti artıyor." Düzeltmede "beş gün" yazıyla yazıldı; bu bir stil kararıdır, kural değil.

Teslim Öncesi Türkçe Editörlük Kontrol Listesi

Aşağıdaki liste, teslim ya da yayından önce son bir geçiş için kullanılabilir. Maddeleri tek tek işaretleyin; atladığınız maddeyi nedeniyle birlikte not edin.

1. Başlık, alt başlıklar ve ilk paragraf brifteki vaadi karşılıyor mu?
2. Her olgusal iddianın kaynağı bulunuyor ve tarih bilgisi güncel mi?
3. Marka, ürün, kişi ve kurum adları tek biçimde ve doğru yazılmış mı?
4. De/da, ki, mi, birleşik ve ayrı yazılan sözcükler gözle okundu mu?
5. Büyük harf kullanımı (özel adlar, ay ve gün adları, başlıklar) stil sayfasına uyuyor mu?
6. Kesme işareti kullanımı özel adlar, kısaltmalar ve sayılarda tutarlı mı?
7. Virgül, noktalı virgül ve üç nokta gereksiz yere kullanılmış mı?
8. Sayı, tarih, para ve ölçü biçimleri aynı kuralı izliyor mu?
9. Türkçe karakter kayıpları ve çift boşluk gibi kopyalama kalıntıları temizlendi mi?
10. Başlık hiyerarşisi atlamıyor, listeler ve tablolar düzgün işleniyor mu?
11. Bağlantılar doğru sayfaya gidiyor ve anlamlı bağlantı metni taşıyor mu?
12. Alıntılar birebir doğrulanmış ve kaynağı belirtilmiş mi?

Bu listeyi yalnızca bir kez değil, her yeni yazar ya da yeni konu için gözden geçirin. İşe yaramayan maddeleri çıkarmak ve eksik kalan maddeleri eklemek, listeyi ekibinize özel bir araca dönüştürür. Teslim kriterlerini genel çerçevede toparlamak istiyorsanız bu listeyi genel teslim kontrol listesiyle birleştirebilirsiniz.

Sipariş Veren Olarak Editörlüğü Yönetmek

Brifte editörlük kapsamını yazın

Makale yazdırıyorsanız "yazım ve noktalama kontrolü yapılmış olarak teslim" ifadesini brife ekleyin ve stil sayfanızı paylaşın. Yazarın yeni bir stil sayfası icat etmesine izin vermek yerine mevcut terimlerinizi vermek zaman kazandırır. Yazım ve noktalama kuralları için hangi kaynağın esas alınacağını da yazın; örneğin güncel TDK Yazım Kılavuzu. Böylece yazar ve siz aynı referansa bakarsınız.

Revizyon talebini somutlaştırın

"Metin özensiz" gibi genel geri bildirimler revizyonu yavaşlatır. Bunun yerine hatayı, konumunu ve beklenen biçimi yazın: "3. paragrafta 'herkez' yerine 'herkes'; tüm metinde 'mail' yerine 'e-posta'." Revizyon turlarının işleyişini makale revizyon süreci yazısında anlattım.

Hangi hata hangi kapsamda?

Yazım ve noktalama hatalarının ücretsiz düzeltme kapsamında olup olmadığı, konu değişikliğinin ya da yeniden yazımın ayrı iş sayılıp sayılmadığı hizmet sağlayıcının şartlarına bağlıdır. Bu konuda genel bir kural iddia etmiyorum; sipariş vermeden önce şartları okuyun. Makale yazım hizmetlerinin genel çerçevesini makale yazım hizmeti rehberi yazısında bulabilirsiniz.

Sık Yapılan Editörlük Hataları

• Tek turda her şeyi düzeltmeye çalışmak: Yapı sorunları varken satır düzeltmesi yapmak emek kaybıdır.
• Aracın verdiği her öneriyi kabul etmek: Yazım denetleyicisi bağlamı bilmeyebilir ve doğru bir ifadeyi yanlışa çevirebilir.
• Özel sözlüğe yanlış sözcük eklemek: Hata kalıcı olarak gizlenir.
• Stil kararını yalnız bir makalede uygulamak: Tutarlılık bir makale içi değil, bir yayın genelidir.
• Kaynaksız iddiayı yazım düzeltmesinden sonra bırakmak: Doğru yazılmış yanlış bilgi yine yanlıştır.
• TDK kuralı ile ekip tercihini karıştırmak: Editör neyin kural, neyin tercih olduğunu bilmeli ve geri bildirimde belirtmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Makale editörlüğü nedir?

Makale editörlüğü, yazılmış bir metnin yayına girmeden önce yapı, doğruluk, tutarlılık, yazım ve noktalama açısından sistemli olarak gözden geçirilmesidir. Yazarın fikrini değiştirmez; metnin brifteki hedefe, marka sesine ve okuyucuya uygun biçimde yayımlanmasını sağlar.

Yazım denetleyicisi yeterli mi?

Hayır. Yazım denetleyicisi sözlükte olmayan kelimeleri bulmakta işe yarar, ancak bağlama bağlı hataları, ek ve bağlaç karışıklıklarını, büyük harf ve kesme işareti kararlarını ve tutarlılık sorunlarını çoğu zaman kaçırır. Araç sonucunu bir öneri olarak okuyun ve insan okumasıyla tamamlayın.

Yazım kuralları için hangi kaynağa bakmalıyım?

Türk Dil Kurumu'nun yayımladığı güncel Yazım Kılavuzu ve internet sitesindeki yazım kuralları sayfaları temel başvuru kaynağıdır. Kılavuzun tek bir biçim dayatmadığı konularda, örneğin sayıların yazıyla ya da rakamla yazılması gibi, ekip tercihi yapılır ve stil sayfasına yazılır.

Stil sayfası nedir, neden gerekir?

Stil sayfası, bir ekibin terim, sayı, tarih, tırnak ve başlık gibi konularda verdiği kararların kısa yazılı listesidir. Aynı kavramın metin boyunca ve farklı yazarlarda aynı biçimde yazılmasını sağlar; yeni bir yazar ekibe katıldığında da hızlı bir başvuru kaynağı sunar.

Yapay zekâ ile yazılan makaleyi nasıl düzenlemeliyim?

Önce olgusal doğrulama yapın: kaynak, tarih, kurum adı ve örnekleri kontrol edin. Sonra tutarlılık, yazım ve noktalama turlarına geçin. Yapay zekâ araçları akıcı ama yanlış bilgi içeren metin üretebildiği için doğrulama aşaması atlanmamalıdır.

Yazım hataları SEO'yu doğrudan etkiler mi?

Yazım hatalarının tek başına bir sıralama cezasına yol açtığına dair bir bilgi vermiyorum. Google'ın yardımsever içerik rehberi, içeriğin yazım ya da üslup sorunları içerip içermediğini ve özenle hazırlanıp hazırlanmadığını sormayı önerir; bu, kendinizi denetlemeniz için bir sorudur, bir sıralama garantisi değildir.

Sonuç ve Sonraki Adım

Türkçe makale editörlüğü tek bir araçla ya da tek bir okumayla bitmez: önce yapı ve doğruluk, sonra tutarlılık, yazım ve noktalama gelir. TDK'nin büyük harf, noktalama, sayı ve kısaltma sayfaları karar noktalarını netleştirir; kuralın tek bir biçim dayatmadığı yerde ise ekip tercihini bir stil sayfasına yazmak gerekir. Hata yakalamak kadar, neyin kural neyin tercih olduğunu ayırmak da editörün işidir.

Makalelerinizi hazırlatırken yazım, noktalama ve tutarlılık beklentilerinizi brifte açıkça belirtmek istiyorsanız Akua Adforce üzerinden makale yazım hizmetlerini inceleyebilirsiniz. Hizmet kapsamı ve teslim koşulları ilgili ürün sayfasındaki bilgilere göre belirlenir; burada kapsam ya da sonuç garantisi vermiyorum.