Sade Dil ile Makale Yazımı: Kısa Cümle ve Net Yapı

Sade dil, okuyucunun metni ilk okumada anlayıp ne yapacağını bilmesini sağlayan yazı biçimidir. Dört şeye dayanır: okuyucuyu tanımak, kısa cümle kurmak, başlıkları gerçek bir taslak gibi kullanmak ve metni gerçek bir okuyucuyla sınamak. Karmaşık bir konuyu anlatan yazar, editör ya da blog sahibiyseniz bu dört adım, konuyu basitleştirmeden anlatmanın en kısa yoludur.

Kısa karar: Önce okuyucunun kim olduğunu bir cümleyle yazın. Sonra her cümleye tek fikir koyun, jargonu ilk geçtiği yerde açın ve taslağı konuya yabancı birine okutun. Bu sırayı atlamak, metni düzeltmeyi zorlaştırır.

Sade dil nedir, ne değildir?

Tanım ve kaynak

ABD hükümetinin içerik rehberi Digital.gov plain language rehberi (yeni sekmede açılır), sade dili açık ve anlaşılması kolay içerik olarak tanımlar. Aynı sayfa, sade dilin okuyucunun yükümlülüklerini ve haklarını kavramasına yardım ettiğini söyler. Sayfa dört alt rehberden oluşur: ilkeler, anlaşılır yazma, anlaşılır tasarım ve anlaşılırlık testi. Bu dört başlık, bir yazı üretim sürecinin dört evresini de karşılar: kimin için yazdığınıza karar verirsiniz, yazarsınız, sayfayı düzenlersiniz, okuyucuyla denersiniz.

Digital.gov sayfası ayrıca ABD'de 2010 tarihli Plain Writing Act'in kamuya dönük içeriğin belirli bir okuyucu kitlesi için yazılmasını istediğini belirtir. Bu bir ABD kanunudur ve burada Türkiye'deki bir film eleştiri sitesine uygulanan bir kural olarak değil, bir ilke örneği olarak geçer. Ortak nokta şudur: yazı, okuyucuya göre kurulur, yazarın alışkanlığına göre değil.

Sade dil ne anlama gelmez?

Sade dil, konuyu çocuksu bir seviyeye indirmek değildir. Sinema eleştirisinde "kurgu ritmi" ya da "plan sekans" gibi terimleri kullanmayı bırakmanız gerekmez. Gerekli olan, terimin ilk geçtiği yerde bir cümleyle açıklanması ve terimin okuyucunun ilgisini çekmeyecek biçimde üst üste yığılmamasıdır. Sade dil ayrıca kısa yazmak da değildir. Beş bin sözcüklük bir dosya yazısı, her paragrafı tek fikir taşıyorsa sade olabilir. İki cümlelik bir not, kendi içinde üç ayrı yan cümle taşıyorsa karmaşık kalır.

Üçüncü yanlış anlama, sade dilin üslubu silmesidir. Marka sesinizi koruyabilirsiniz; sesin ağırlığı sözcük seçiminde ve ritimde yaşar, cümle uzunluğunda değil. Ses ve üslup tutarlılığı ayrı bir konudur ve marka ses tonu rehberi bu tarafı anlatır; burada yalnız açıklık ele alınır.

Okuyucuyu tanımak: yazmadan önceki ilk karar

Tek cümlelik okuyucu tanımı

Yazıya başlamadan önce okuyucuyu tek cümleyle yazın: kim olduğunu, konuyu ne kadar bildiğini ve yazıdan sonra ne yapacağını. Film eleştiri sitesi için üç farklı okuyucu aynı filmi farklı biçimde arar. Biri gösterimdeki bir filme gitmeye karar vermek ister. Biri izlediği filmi yorumlamak için ikinci bir bakış arar. Üçüncüsü yönetmenin önceki işlerini bilir ve karşılaştırma bekler. Üç okuyucuya tek metinle cevap vermeye çalışmak, her birine yarım cevap vermek demektir.

Uygulama önerisi: Tanım cümlesini taslağın en üstüne not olarak yazın ve yayından önce silin. Örnek: "Okuyucu filmi izlemedi, yönetmeni tanımıyor, hafta sonu için seçim yapıyor." Bu cümle, hangi sahnenin anlatılacağına, hangi terimin açılacağına ve eleştirinin hangi sırayla ilerleyeceğine karar vermeyi kolaylaştırır.

Bilgi düzeyini tahmin etmek yerine sorun

Okuyucunun bilgisini varsaymak yazarın en büyük kör noktasıdır. Konuyu iyi bilen biri, bilmeyenin hangi kelimede takıldığını göremez. Küçük bir blogda bunu çözmenin yolu, yorumlara ve gelen e-postalara bakmaktır: hangi soru tekrar ediyor, hangi kelime için açıklama isteniyor. Bu soruların her biri bir sonraki yazı için tanım ihtiyacı listesidir.

W3C Web Erişilebilirlik Girişimi'nin (WAI) web için yazma ipuçları (yeni sekmede açılır) sayfası, kısa ve net cümlelerle, kısa paragraflarla ve basit sözcüklerle yazmayı önerir. Aynı sayfa, tanıdık olmayan terimler için bir sözlük düşünmeyi de önerir. Bu öneri, okuyucunun bilgi düzeyi geniş bir aralıkta değişiyorsa özellikle işe yarar: yazıya açıklama yerleştirmek yerine siteye bir terimler sayfası koyabilirsiniz.

Okuyucunun amacı ile yazarın amacı

Yazarın amacı "konuyu tam anlatmak"tır. Okuyucunun amacı ise bir soruya cevap bulmaktır. İkisi çakıştığında metin akar, çakışmadığında okuyucu başlığa dönüp aradığını arar. Bu nedenle ilk iki paragrafta okuyucunun sorusuna kısa bir cevap vermek, geri kalanında ise ayrıntıyı açmak daha sağlıklıdır. Giriş yazımı için ayrı bir kaynak olarak makale girişi nasıl yazılır yazısına bakabilirsiniz.

İkinci okuyucuyu unutmayın

Her yazının birinci okuyucusu yanında bir ikincisi vardır: sayfaya bir arama sonucundan, paylaşılan bir bağlantıdan ya da ekran okuyucudan ulaşan kişi. Bu okuyucu giriş paragrafını görmeden, doğrudan bir ara başlığa inmiş olabilir. Bölümlerin kendi içinde anlaşılır olması bu yüzden değerlidir: bölümün ilk cümlesi, hangi filmden ve hangi sahneden söz ettiğini yeniden belirtsin. "Bu sahne" yerine "Final sahnesi" yazmak, bölümü tek başına okunabilir kılar.

Kısa cümle ve net anlatım

Bir cümle, bir fikir

WAI sayfası kısa ve net cümleleri öne çıkarır. Sayfada belirli bir kelime sınırı verilmez; belgelerde bu konuda bir sayı ifadesi yok. Bu yüzden kendi sınırınızı koymak yazı ekibinin kararıdır. Uygulama önerisi: bir cümlede iki fikir görüyorsanız, cümleyi bölün. Fikirleri ayıran işaretler "ve", "ancak", "çünkü", "bu nedenle" gibi bağlaçlardır. Bağlaçtan sonra yeni bir özne ve yeni bir fiil başlıyorsa bölme zamanı gelmiştir.

Türkçede cümleyi uzatan şey ek fiil zinciri ve ardı ardına gelen ortaç yapılarıdır: "Filmin ilk yarısında yönetmenin kullandığı ve izleyicinin dikkatini dağıtan fazla uzun planların etkisini azaltan kurgu tercihleri..." Bu cümle okuyucudan öznenin ne olduğunu hatırlamasını bekler. Bölünmüş hali şöyle olabilir: "Filmin ilk yarısında planlar çok uzun. Kurgu bu uzunluğu dengelemeye çalışıyor, ama dikkat yine de dağılıyor."

Etken ve edilgen çatı

Edilgen çatı, öznenin kim olduğunu saklar. "Sahnede gerilim yaratılmaya çalışılmış" cümlesi kimin çalıştığını söylemez. Eleştirmen olarak görüşünüzü yazıyorsanız etken çatı hem sorumluluğu hem anlamı netleştirir: "Yönetmen sahnede gerilim yaratmaya çalışıyor, ama müzik bunu bozuyor." Edilgen yapı yasak değildir; öznenin önemsiz ya da bilinmez olduğu yerde işe yarar.

Cümle dönüşümü örnekleri

Tablodaki üç dönüşümün ortak noktası, soyut isimlerin fiile çevrilmesidir: "gerçekleştirildiği", "gözetilen", "şekillendirmiştir" gibi uzun fiil kalıpları yerine "seçim", "belirliyor" gibi kısa fiiller kullanıldı. Uygulama önerisi: taslakta "-ması", "-mesi", "-ilmesi" ile biten uzun isim öbeklerini arayın ve yerine fiil koyun.

Sözcük seçimi ve jargon

Terimi tanımlayın, sonra kullanın

WAI sayfası, kısaltmaların ilk kullanımda açılmasını önerir. Aynı mantık terimler için de işe yarar: terimi ilk geçtiği yerde tek cümleyle tanımlayın, sonra serbestçe kullanın. Film yazısında "plan sekans" ilk geçtiğinde şöyle açılabilir: "Plan sekans, sahnenin kesme yapılmadan tek çekimde verilmesidir." Aynı yazıda ikinci kez geçtiğinde açıklama gerekmez.

Terim sayısı fazlaysa her birini yazının içinde açmak metni boğar. Bu durumda kısa bir sözlük kutusu ya da ayrı bir terimler sayfası daha uygundur. WAI sayfası da tanıdık olmayan terimler için sözlük düşünmeyi önerir.

Aynı kavram için tek ad

Aynı kavram için üç farklı sözcük kullanmak, okuyucuyu üç ayrı kavram olduğunu düşünmeye iter. Bir yazıda "yönetmen", "filmin sahibi", "yapımın başındaki isim" gibi ifadeler dönüşümlü geçiyorsa okuyucu bunların aynı kişi olup olmadığını sorar. Süslü eşanlamlı kullanımı edebi metinde güzel olabilir; bilgi veren metinde karışıklık yaratır. Bu tutarlılık kontrolü Türkçe makale editörlüğü adımının bir parçasıdır.

Dolgu sözcüklerini ayıklamak

"Aslında", "bir bakıma", "bir şekilde", "söylenebilir ki" gibi sözcükler cümleye bilgi eklemez. Ayıklamanın basit bir yolu, cümleyi bu sözcük olmadan yüksek sesle okumaktır. Anlam değişmiyorsa sözcük gereksizdir. Eleştiride yargı bildiren cümleler zaten kişisel görüş olduğu için ek bir "bence" ya da "bir bakıma" yumuşatması gerekmez.

Başlık ve alt başlık: sayfanın iskeleti

Başlıklar bir taslak gibi okunmalı

WAI sayfası, kısa başlıkların ilgili paragrafları gruplamak ve içeriğin ana hatlarını çıkarmak için kullanılmasını söyler ve iyi başlıkların içeriğin taslağını sunduğunu belirtir. Başlıkların yalnız görsel olarak büyütülmüş metin olmaması, anlamsal olarak işaretlenmesi gerekir; çünkü yalnız görsel biçimlendirme ekran okuyucu kullanıcılarına yardımcı olmaz. WAI, başlıkların 1'den 6'ya kadar seviyeleri olduğunu ve gezinmeye yardım ettiğini de yazar. Bu açıdan "kalın yazılmış satır" bir başlık sayılmaz.

Başlıkları test etmenin hızlı yolu şudur: yazının yalnız başlıklarını art arda okuyun. Okuyucu bu listeden yazının neyi anlattığını ve hangi sırayla ilerlediğini çıkarabiliyorsa başlık sistemi iş görüyor demektir. Başlık seviyelerinin teknik tarafı başlık etiketleri yazısında; erişilebilirlik ve arama motoru uyumunun ortak yönleri erişilebilirlik ve SEO ortak iyileştirme rehberinde var.

Başlıkta ne söyleyin?

"Sonuç olarak" ya da "Değerlendirme" gibi genel başlıklar okuyucuya bilgi vermez. "Film neden ilk yarıda dağılıyor?" gibi bir soru ya da "İkinci yarının temposu" gibi bir konu ifadesi, bölümün içeriğini hemen gösterir. Film eleştirisinde konuyu açık tutan başlıklar, spoiler uyarısını da başlıkta verebilir: "Finalle ilgili ayrıntılar (spoiler içerir)". Bu küçük uyarı okuyucuya hangi bölümü atlayacağını söyler.

Başlık seviyelerinde atlama yapmayın

H2'den sonra H4'e geçmek, ekran okuyucu kullanan biri için bir bölümün kaybolması gibi görünür. Bölüm içinde alt konu varsa H3 kullanın; yeni bir ana bölüme geçtiğinizde tekrar H2'ye dönün. Başlığı yalnız boyut için seçmeyin; boyutu CSS belirler.

Paragraf, liste ve tablo kullanımı

Paragraf uzunluğu

WAI sayfası kısa cümlelerin yanında kısa paragrafları da önerir. Kısa paragraf, ekranda nefes alanı bırakır; mobil okuyucuda uzun bir paragraf ekranı tek bloğa çevirir. Uygulama önerisi: paragrafın ilk cümlesi o paragrafın fikrini söylesin, sonrası o fikri açsın. Okuyucu paragrafın yalnız ilk cümlesini okusa bile ana düşünceyi alabilsin.

Liste ne zaman?

WAI sayfası listeleri uygun olan yerde kullanmayı önerir. Sıralı adımlar, bir araya gelen koşullar ya da karşılaştırılacak ögeler listeye uygundur. Bir fikri açıklayan cümleler ise paragraf olarak kalmalıdır; listeye bölünen açıklama bağını kaybeder. Film eleştirisinde yönetmenin filmografisini sıralamak ya da bir festival programını vermek liste için iyi bir örnektir. Bir filmin neden iyi olduğunu açıklayan düşünce zinciri paragrafta yaşar.

Görsel ve ek ortam

WAI sayfası, anlamı netleştirmek için görsel, video, ses ya da sembol kullanmayı da düşünmeyi söyler. Film yazısında bir karenin kompozisyonunu anlatmak yerine kareyi göstermek daha kısa olabilir. Görsel anlam taşıyorsa alternatif metin de yazılmalıdır; WAI sayfası dekoratif görseller için alternatif metne gerek olmadığını belirtir.

Kısaltmalar ve bağlantı metni

Kısaltmayı ilk kullanımda açın

WAI sayfası kısaltmaların ilk geçtiği yerde açılmasını önerir. Film dünyasında "VFX", "DOP" ya da "OST" gibi kısaltmalar bilen için günlük dildir, bilmeyen için duvardır. İlk geçişte "görsel efekt (VFX)" biçiminde yazın, sonra kısaltmayı kullanın. Kısaltmanın metinde yalnız bir kez geçeceği durumda açık yazıp kısaltmayı hiç vermemek daha temizdir.

Bağlantı metni gideceği yeri söylesin

WAI sayfası bağlantı metninin nereye gittiğini anlatmasını, "buraya tıklayın" ya da "devamını oku" gibi belirsiz ifadelerden kaçınılmasını söyler. Dosya bağlantılarında tür ve boyut gibi ayrıntıyı eklemeyi de önerir. Gerekçe basittir: ekran okuyucu kullanıcıları sayfadaki bağlantıları ayrı bir liste olarak dinleyebilir; bu listede "buraya tıklayın" ifadesi tek başına anlamsızdır. Örnek: "Festival programı (PDF)" ya da "yönetmenin önceki filmi hakkındaki eleştirimiz" açık bir bağlantı metnidir.

Yazıyı gerçek okuyucuyla sınamak

Test aşaması neden ayrı

Digital.gov rehberi anlaşılırlık testini ayrı bir alt rehber olarak ele alır; yani yazıdan sonra okuyucunun gerçekten anladığını doğrulamayı yazının parçası sayar. Yazar kendi metnini anlar, çünkü ne demek istediğini zaten bilir. Test, bu bilgiyi okuyucudan çıkarmanın yoludur.

Küçük bir blog için test, büyük bir kullanılabilirlik çalışması gerektirmez. Uygulama önerisi: konuya yabancı bir kişiye taslağı verin, yüksek sesle okumasını isteyin ve nerede duraksadığını not edin. Sonra iki soru sorun: "Metin size ne söylüyor?" ve "Okuduktan sonra ne yapardınız?" Cevaplar yazarın niyetinden uzaksa yazı değişmelidir, okuyucu değil.

Küçük bir test süreci

1. Taslağı okuyucu tanımına uyan bir kişiye gönderin.
2. Kişi okurken sizinle konuşmasın; duraksadığı yerleri işaretlesin.
3. Okuduktan sonra yazıyı kendi cümleleriyle özetlemesini isteyin.
4. Özetle niyetiniz arasındaki farkı tek tek yazıya dönüştürün: eksik terim, uzun cümle, yanlış sıra.
5. Değişiklikten sonra aynı kişiye değil, yeni bir kişiye bir daha gösterin.

Beşinci adım, aynı okuyucunun artık konuyu bildiğini gözden kaçırmamak için vardır. Yeni okuyucu, düzeltmenin gerçekten işe yarayıp yaramadığını gösterir.

Karar kuralı: ne zaman sadeleştirmeli, ne zaman ayrıntıyı korumalı?

Sadeleştirme her yerde aynı ölçüde uygulanmaz. Okuyucunun işi basit bir karar vermekse, örneğin "bu hafta sonu bu filme gideyim mi?", metin kısa ve düz olmalıdır. Okuyucu bir konuyu derinlemesine öğrenmek istiyorsa, örneğin bir yönetmenin üslup gelişimi, ayrıntı korunur ama yapı sadeleşir. Karar kuralı bu ayrımı üç soruya indirir.

1. Okuyucu yazıyı okuduktan sonra bir karar mı verecek, bir bilgi mi edinecek? Karar için cevabı ilk paragrafa koyun.
2. Terim okuyucunun konuya girişi için şart mı? Şartsa tanımlayın, değilse çıkarın.
3. Ayrıntı okuyucunun kararını değiştiriyor mu? Değiştirmiyorsa ayrı bir bölüme ya da bağlantıya taşıyın.

Üçüncü soru en zor olanıdır, çünkü yazar ayrıntıyı emek verdiği için korumak ister. Emek, okuyucunun işine yarayan bir bilgi olmadığı sürece metne girmez; arşiv sayfası ya da dipnot gibi ayrı bir yer bunun için daha uygundur.

Yönerge ve hata iletisi yazmak

Sade dilin en somut sınandığı yer, okuyucudan bir şey yapmasını istediğiniz yerlerdir: bülten formu, yorum kuralları, gösterim takvimi aboneliği. W3C WAI sayfası açık yönergeler istemeyi ayrı bir ipucu olarak ele alır: yönergeleri ve hata iletilerini anlaşılır tutun, gereksiz teknik terimden kaçının, girdi kurallarını (örneğin tarih biçimi) belirtin. Hata iletisi sorunu anlatmalı ve mümkünse nasıl çözüleceğini söylemelidir.

Film sitesinden bir örnek: yorum formunda "Geçersiz giriş" uyarısı, okuyucuya neyin yanlış olduğunu söylemez. "E-posta adresi @ işaretini içermiyor, lütfen kontrol edin" cümlesi sorunu ve çözümü birlikte verir. Aynı mantık, yorum kurallarında da geçerlidir: "Spoiler içeren yorumların başına uyarı ekleyin" cümlesi, "Uygunsuz içerik yasaktır" cümlesinden daha az yoruma yer bırakır ve okuyucunun ne yapacağını söyler.

Sayı, tarih ve ölçü gibi ayrıntılar

Bilgi veren metinde sayı, tarih ve süre gibi ayrıntılar yanlış okunmaya en açık yerlerdir. Birkaç kural işi kolaylaştırır. Tarihi tek biçimde yazın; "12.03" gün ve ay mı, ay ve gün mü, yazıdan anlaşılmayabilir. Süreyi birimiyle verin: "yüz yirmi dakika" ya da "iki saat" gibi. Karşılaştırma yaparken iki yönetmenin filmini aynı ölçüte göre anlatın; birinin süresini dakika, ötekinin süresini saat olarak vermek okuyucuyu hesap yapmaya zorlar.

Uygulama önerisi: yazının sonunda "ayrıntılar" kutusu oluşturun. Filmin adı, yönetmeni, süresi, ilk gösterim tarihi ve gösterildiği yer bu kutuda yer alsın. Metin akışı eleştiriye ayrılır, bilgi arayan okuyucu ise kutuya gider. Bu ayrım hem metni sade tutar hem de bilgi arayan okuyucunun taramasını kolaylaştırır.

Olumsuz ve çifte olumsuz cümleler

"Film izleyiciyi sıkmayan bir tempoya sahip değil değildir" türünden çifte olumsuz cümleler okuyucuya iki kez düşündürür. Cümleyi olumlu kurun: "Film izleyiciyi sıkabilir." Olumsuz cümle gerektiğinde tek olumsuzluk yeter: "Final beklenen etkiyi yaratmıyor." Bu sadeleştirme, eleştirmenin yargısını yumuşatmaz; tersine, yargının tam olarak ne olduğunu netleştirir.

Soru cümlesiyle başlayan paragraflar

Bazı bölümlerde paragrafı okuyucunun muhtemel sorusuyla açmak yön verir: "Film neden ikinci yarıda hızlanıyor?" Soru, bölümün ne için orada olduğunu söyler. Ancak her paragrafı soruyla açmak monotonlaşır; soruyu yalnız bölümün ana sorusu için kullanın ve cevabı hemen izleyen cümlede verin.

Taslak sonrası kontrol listesi

• Okuyucunun kim olduğunu ve yazıdan sonra ne yapacağını tek cümleyle yazabiliyorum.
• İlk iki paragrafta okuyucunun sorusuna kısa bir cevap var.
• Her cümlede bir fikir var; iki fikirli cümleler bölündü.
• Terimler ve kısaltmalar ilk geçtikleri yerde açıldı.
• Aynı kavram için tek sözcük kullanıldı.
• Başlıkları art arda okuyunca yazının taslağı çıkıyor.
• Başlık seviyelerinde atlama yok.
• Bağlantı metinleri gidecekleri yeri anlatıyor.
• Dekoratif olmayan her görselin alternatif metni yazıldı.
• Konuya yabancı bir kişi taslağı okudu ve özetini çıkardı.

Örnek senaryo: film eleştiri sitesinde bir yönetmen dosyası

Örnek senaryo: Bir film eleştiri sitesi, bir yönetmenin üç filmini karşılaştıran uzun bir dosya hazırlıyor. İlk taslak yirmi dakikalık bir okuma süresi taşıyor. Yazar kendi yazısını anlıyor; ama editör ilk sayfada üç terimle karşılaşıyor ve her birinin açıklaması dosyanın sonunda. Editör okuyucu tanımını yazıyor: "Okuyucu yönetmenin adını duymuş, filmlerden en fazla birini izlemiş ve hangisinden başlayacağına karar veriyor." Bu tanım, dosyanın giriş paragrafını değiştiriyor: önce "hangi filmden başlamalı" sorusunun cevabı veriliyor, ardından her film için bir bölüm geliyor.

İkinci adımda editör başlıkları art arda okuyor. "Genel Bakış", "Filmler", "Sonuç" gibi başlıklar bir taslak çıkarmıyor. Başlıklar "Hangi filmle başlamalı?", "İlk film: sakin tempo, sert final (spoiler içerir)", "İkinci film: kameranın sabit kaldığı sahneler" biçimine dönüyor. Üçüncü adımda uzun cümleler bölünüyor ve "plan sekans" ile "mizansen" ilk geçtikleri yerde birer cümleyle tanımlanıyor. Dördüncü adımda "daha fazla bilgi için tıklayın" gibi bağlantılar, hedefi söyleyen ifadelerle değişiyor.

Son adımda dosya, sinemaya meraklı ama bu yönetmeni bilmeyen bir arkadaşa okutuluyor. Arkadaşın duraksadığı iki yer var: bir kısaltma ve çok yan cümleli bir paragraf. Her ikisi düzeltiliyor. Yazı daha kısa olmuyor, ama okuyucunun nerede olduğunu ve neden o bölümü okuduğunu daha iyi biliyor.

Sade dilin sınırı: ne vaat eder, ne etmez?

Sade dil, okuyucunun metni anlama olasılığını artırır; ama arama sıralaması ya da trafik vaadi değildir. Belgelerde sade dilin arama motoru sıralamasını artırdığına dair bir ifade yok. Kullanılan kaynaklar sade dili erişilebilirlik ve anlaşılırlık gerekçesiyle savunur. Sade dilin sağlayacağı gerçekçi kazanç, okuyucunun metinde daha az takılması ve işini daha hızlı bitirmesidir.

Bir de ölçüm sorunu vardır. Okunabilirlik skorları (örneğin Ateşman formülü) cümle ve hece uzunluğunu sayar, ama anlamayı ölçmez. Kısa cümleli bir paragraf yine de yanlış terim içerebilir. Bu yüzden skor, bir ipucu olarak kullanılır; asıl ölçüt, gerçek bir okuyucunun metni anlamasıdır. Yardımcı içerik ve kalite ölçütlerini tek tabloda görmek için yardımcı içerik yönergeleri ve kalite puanlama tablosuna bakabilirsiniz.

Küçük ekip için uygulama sırası

Uygulama önerisi: sade dili bütün arşive bir anda uygulamaya çalışmayın. Önce en çok okunan beş yazıyı seçin, her birinde okuyucu tanımını yazın, başlıkları düzeltin ve terimleri açın. Sonra yeni yazıları bu kontrol listesiyle yayına alın. Eski yazılara dönüş, yeni yazılarda alışkanlık oturduktan sonra yapılır. Böylece ekip hem yeni bir yazı disiplini kurar hem de var olan içeriği kademeli düzeltir.

Çok yazarlı bir sitede aynı kontrol listesini herkesin kullanması, yazarlar arasındaki açıklık farkını azaltır. Listeyi stil rehberine tek sayfa olarak koymak, editörün her yazıda aynı soruları sormasını kolaylaştırır. Yeni yazarın ilk yazısında bu liste ona yol gösterir; deneyimli yazar için ise hızlı bir son kontroldür.

Sık Sorulan Sorular

Sade dil ile makale yazımı nedir?

Okuyucunun metni ilk okumada anlayıp ne yapacağını bilmesini hedefleyen yazım biçimidir. Digital.gov sade dili açık ve anlaşılması kolay içerik olarak tanımlar; W3C WAI ise kısa cümle, kısa paragraf ve basit sözcük önerir.

Cümle en fazla kaç sözcük olmalı?

WAI sayfasında bir sözcük sınırı verilmez; belgelerde bu konuda sayı ifadesi yok. Uygulama önerisi olarak bir cümlede iki fikir varsa cümleyi bölün ve sınırı ekip stil rehberine kendiniz yazın.

Terimleri tamamen kullanmayı bırakmalı mıyım?

Hayır. Terim ilk geçtiği yerde tek cümleyle açılır, sonra kullanılır. Çok sayıda terim varsa WAI sayfasının önerdiği gibi bir sözlük düşünebilirsiniz.

Sade dil arama sıralamasını yükseltir mi?

Kullanılan kaynaklarda sade dilin sıralamaya etkisine dair bir ifade yok. Kazanç, okuyucunun metni daha rahat anlaması ve aradığını daha hızlı bulmasıdır.

Bağlantı metni neden önemli?

WAI sayfası bağlantı metninin gideceği yeri anlatmasını, buraya tıklayın gibi belirsiz ifadelerden kaçınılmasını söyler. Ekran okuyucu kullanıcıları bağlantıları ayrı bir liste olarak dinleyebildiği için bu ifadeler tek başına anlamsız kalır.

Taslağı kime okutmalıyım?

Okuyucu tanımınıza uyan ama konuyu yazar kadar bilmeyen birine. Duraksadığı yerleri işaretlemesini ve okuduktan sonra yazıyı kendi cümleleriyle özetlemesini isteyin.

Sonuç

Sade dil, bir yazım üslubundan çok bir sıra düzenidir: önce okuyucuyu tanırsınız, sonra cümleyi, başlığı ve bağlantıyı onun için kurarsınız, en sonunda gerçek bir okuyucuyla denersiniz. Karmaşık bir konuda bile her cümleye bir fikir koymak, terimi ilk geçtiği yerde açmak ve başlıkları gerçek bir taslak gibi işaretlemek metni anlaşılır kılar. Sade dilin sıralama vaadi yoktur; kazancı okuyucunun metinde daha az takılmasıdır.

Bu sadeleştirme düzenini kendi sitenizde sürekli kılmak için profesyonel destek isterseniz, makale yazımı hizmet sayfasında yazı ve editörlük seçeneklerini görebilirsiniz.